De belangrijkste kenmerken van het ouder worden en hoe je ze allemaal kunt beïnvloeden

De belangrijkste kenmerken van het ouder worden

De kenmerken van veroudering bepalen het verschil tussen chronologische en biologische leeftijd. De 9 belangrijkste kenmerken van veroudering staan hieronder samengevat:

1. Genomische instabiliteit

Een veelvoorkomend kenmerk van veroudering is de ophoping van genetisch beschadigde cellen. Elke cel van het menselijk lichaam bestaat uit de 3 miljard letters op de DNA-keten, behalve dat rode bloedcellen de complexiteit van ons genoom bepalen. De goede werking van het menselijk genoom is van het grootste belang voor de soepele werking van ons lichaam, maar helaas zorgen verschillende factoren ervoor dat dit niet soepel verloopt. De combinatie van exogene factoren (straling en vervuiling), endogene factoren (zuurstofradicalen) en biologische en chemische eigenschappen doet er voortdurend alles aan om de soepele werking van ons genoom te verstoren.

Tot wel een miljoen keer, het is echt een eyeopener dat er in elke cel DNA wordt afgebroken en weer hersteld. Hoewel het proces van DNA-codering en -decodering het grootste deel van dat verlies kan compenseren, verliest het zijn functie naarmate we ouder worden, en het herstelproces verloopt niet altijd vlekkeloos.

Ziekten die te maken hebben met genomische instabiliteit:

De ophoping van cellen met beschadigd DNA leidt tot aandoeningen die verband houden met vroegtijdige veroudering, zoals Het Bloom-syndroom en het Werner-syndroom. Kanker is ook een voorbeeld van onherstelbare schade aan het DNA van cellen, zowel bij mensen als bij muizen. Neurodegeneratieve aandoeningen en neuromusculaire aandoeningen zijn het gevolg van de kenmerken van veroudering.

De invloed van de mens aanpakken:

Het risico op Genomische instabiliteit Dit kun je voorkomen door blootstelling aan ultraviolette straling en kankerverwekkende stoffen te vermijden en door een manier te vinden om ondervoeding tegen te gaan. Blootstelling aan chemische stoffen Naast kankerverwekkende stoffen zoals zware metalen, acrylamide, benomyl en chinon dragen ook andere stoffen in belangrijke mate bij aan verouderingsmarkers.

2. Verkorting van de telomeren

Tijdens de opbouw van DNA zijn de telomeergebieden extra kwetsbaar. Dit zijn geleidelijke nucleotidesequenties in lineaire chromosomen die aan eiwitten zijn gekoppeld. Hun taak is om te voorkomen dat het uiteinde van chromosomen afbreekt en ervoor te zorgen dat de streng lineair blijft in plaats van dubbelstrengs.

Zonder telomerase raakt het DNA steeds verder beschadigd, waardoor de telomeren korter worden en dit uiteindelijk tot apoptose leidt.

Ziekten die te maken hebben met het korter worden van telomeren:

Het ontstaan van vroegtijdige ziekten zoals Longfibrose, aplastische anemie, congenitale dyskeratose zijn het gevolg van telomeerverkorting door een tekort aan een onderdeel van het shelterine-complex. Een te groot verlies van telomeren leidt tot een tekort aan regeneratief weefsel en versnelt het verouderingsproces.

Onderzoek laat zien dat er een direct verband bestaat tussen de lengte van de telomeren, senescentie en veroudering. Onderzoek bij muizen laat zien dat korte telomeren de levensduur verkorten, terwijl lange telomeren die juist verlengen. Ook wordt telomeerverkorting gezien als een belangrijke oorzaak van de hogere sterfte onder jonge mensen. Het activeren van telomeren kan het verouderingsproces dus omkeren. Door het telomerase-enzym bij mensen uit te schakelen, wordt telomeerverkorting voorkomen en de lengte ervan hersteld.

De invloed van de mens aanpakken:

We kunnen het risico op telomeerverkorting verminderen door:

• Minder eten, veel vezels, veel antioxidanten en weinig eiwitten zijn de natuurlijke remedies tegen het verkorten van telomeren.
• Stoppen met roken en in een schone omgeving verblijven kan wonderen doen om de verouderingsmarkers om te keren.
• Bewegen, geschikte fysieke activiteiten en een ontspannen omgeving kunnen het risico op telomeerverkorting tot een optimaal niveau terugbrengen.

3. Veranderingen in de epigenetica

De lange DNA-strengen zijn om histonen gewikkeld, die bestaan uit krukken, hendels en handgrepen om de DNA-strengen op te rollen en ze aan en uit te zetten. Deze krukken, adressen en hendels vormen je epigenoom. Naarmate we ouder worden, gaan er ‘hendels’ verloren of verschuiven ze plotseling, en zien we een aanzienlijke verandering in onze epigenomen. Sirtuïne verwijdert de epigenetische ‘greep’, en je kunt die hendels en grepen in je epigenomen verrassend genoeg aanpassen door intensief te sporten, medicijnen, je levensstijl en je eetpatroon.

Epigenetica als kenmerk van veroudering wordt gezien bij muizen, gist, vliegen en wormen. Onderzoek suggereert dat supplementen de epigenetische veranderingen bij muizen kunnen beïnvloeden, en dat muizen met te weinig sirtuïne gevoeliger zijn voor veroudering dan muizen met veel sirtuïne.

Ziekten die te maken hebben met epigenetische veranderingen:

Het progeroïde syndroom komt vooral voor bij mensen met epigenetische verstoringen. STIR6 zorgt ervoor dat muizen een gezonde longevity hebben; naarmate we ouder worden, neemt de hoeveelheid NAD in ons lichaam af, en NAD wordt door sirtuïne-enzymen als cofactor gebruikt. Een tekort aan NAD betekent dus een tekort aan sirtuïne, en een tekort aan sirtuïne betekent versnelde veroudering.

De invloed van de mens aanpakken:

Een mens kan invloed uitoefenen op of epigenetische veranderingen voorkomen verouderingsmarker op verschillende manieren.

• Gezonde levensstijl
• Het roken van tabak terugdringen
• Minder nachtwerk
• Minder alcohol drinken
• Een milieu zonder vervuilende stoffen
• Voorkomen dat je blijvend te zwaar bent
• Vermijd stress
• Vermijd verschillende organische en anorganische chemicaliën

4. Verlies van proteostase

Genen maken eiwitten aan. Eiwitten vormen de basis van elk levend wezen. Eiwitten in stand houden betekent bijna je hele lichaam in stand houden. De aanmaak en het evenwicht van eiwitstructuren worden proteostase genoemd.

Een verstoorde eiwithomeostase, ook wel proteostase genoemd, speelt een rol bij verschillende ouderdomsgerelateerde aandoeningen. Het is de taak van het proteostase-mechanisme om ervoor te zorgen dat eiwitketens, zoals hitteschok-eiwitten, in de juiste structuur blijven zitten en om het afbraakproces van eiwitten door lysosomen en de regulatoren van leeftijdsgebonden proteotoxiciteit in de gaten te houden.

Het gelijktijdig aansturen van al deze mechanismen zorgt er dus voor dat de verkeerd gevouwen polypeptideketens weer in de juiste vorm worden gebracht, of helemaal worden verwijderd, om te voorkomen dat er afgebroken delen ophopen en om de intracellulaire componenten zowel bij muizen als bij mensen continu te vernieuwen. Als verkeerd gevouwen eiwitten gaan klonteren, leidt dat tot de vorming van giftige stoffen in het lichaam.

Ziekten die te maken hebben met het verlies van proteostase:

Verlies van proteostase, chronische misvouwing van polypeptiden en de ophoping van beschadigde bestanddelen leiden tot een toename van leeftijdsgebonden aandoeningen zoals staar, De ziekte van Parkinson en de ziekte van Alzheimer.

De invloed van de mens aanpakken:

Hoe kunnen we het risico op verlies van proteostase – een van de kenmerken van veroudering – beïnvloeden of vermijden? Het is simpel: de belangrijkste oorzaak van deze senescentiemarker is stress. Zorg daarom voor een vrolijke en gezellige omgeving om stress te vermijden en je levensduur te verlengen. Matige druk is ook gunstig voor een goede werking van het lichaam, maar acute stress is dat niet.

5. Snelle detectie van voedingsstoffen

Het vermogen van de cel om een bepaalde chemische stof te herkennen en te onderscheiden, en haar reactie op de concentratie van essentiële macronutriënten in het lichaam, wordt aangeduid als detectie van voedingsstoffen. Als er veel macronutriënten beschikbaar zijn, komt het anabolisme op gang via het mTOR-mechanisme. Als er een tekort aan voedingsstoffen en energie is, moet AMPK het mTOR-mechanisme uitschakelen om de resterende voedingsstoffen verstandig op te slaan.

In groeiende organismen, wordt het mTOR-mechanisme volledig geactiveerd, terwijl het bij volwassenen tot op zekere hoogte afneemt. Het is een natuurwet dat de beschikbaarheid van voedingsstoffen in het lichaam van dieren hen stimuleert om te groeien en zich voort te planten. Toch richten ze zich bij een tekort aan voedingsstoffen meer op overleven, herstel en instandhouding.

Er is veel onderzoek gedaan waarbij het mTOR-mechanisme bij muizen kunstmatig werd geactiveerd, waardoor de muizen sneller ouder werden en meer kans hadden om kanker te krijgen. Maar de voedingsbeperking en toediening van rapamycine leidde tot longevity bij muizen, vliegen en wormen.

De invloed van de mens aanpakken:

We kunnen het risico op de kenmerken van veroudering, die het gevolg zijn van een verstoorde voedingsstoffenherkenning, verminderen door te vasten, het gehalte aan voedingsstoffen in ons eten te verlagen en door medicatie.

6. Mitochondriale stoornis

Verschillende cellen in het menselijk lichaam vormen samen bijna 20-30 mitochondriën (de energiecentrale van de cel), die koolstof en zuurstof omzetten in ATP en kooldioxide. Biogenese en vrije radicalen in de mitochondriën vernietigen alle cellen die ze tegenkomen. Deze plotselinge werking van de mitochondriën leidt tot mitochondriale disfunctie.

ROS spelen een rol in het verouderingsproces, en men kan aannemen dat een afname van ROS ervoor zorgt dat mensen langer leven. Soms hebben ROS geen invloed op de gezondheid, en soms zijn ze verantwoordelijk voor stress in de cellulaire signaaloverdracht. De stressreactie kan bijdragen aan het behoud en de veerkracht van veel organen en weefsels. Het is dus van groot belang om de hoeveelheid op een gematigd niveau te houden, in de zogenaamde ‘Goldilocks-zone’.

Mitochondriale disfunctie verstoort de communicatie tussen de organellen en de cellulaire signaaloverdracht doordat het de mitochondriale membranen, zoals het buitenste mitochondriale membraan en het endoplasmatisch reticulum, aantast. Mitochondriale disfunctie is de hoofdoorzaak van degeneratieve bio-energetische stoornissen en leidt tot uitputting van de ademhalingsketen.

De invloed van de mens aanpakken:

Om de dag vasten kan deze tekenen van veroudering beperken, en duurtraining kan de levensduur van een persoon in opmerkelijke mate verlengen. Vasten en duurtraining zijn krachtige prikkels die autofagie en de regeneratie van nieuwe cellen bevorderen.

7. Cellulaire senescentie

De cel die de celcyclus verlaat zonder te kleuren, doordat ze inactief wordt of stopt met functioneren, wordt ingedeeld onder cellulaire veroudering. Er zijn verschillende oorzaken van cellulaire veroudering, zoals kortere telomeren, stress en DNA-schade. De veroudering in het immuunsysteem ruimt beschadigde cellen op, zodat de cellen weer in hun oorspronkelijke staat komen.

Hoe ouder je wordt, hoe meer cellen stoppen met delen en hoe hoger je ontstekingswaardes. Deze cellen zijn actief voordat ze in rust gaan. Helaas kunnen we ze niet verwijderen; ze hopen zich op en vergroten het risico op ziektes. Lukt het ons om die cellen op te ruimen, dan kunnen we een forse toename van de longevity verwachten.

Telomeerverkorting kan, samen met tal van andere factoren, cellulaire senescentie veroorzaken. Jarenlang waren wetenschappers in de war over de vraag of cellulaire senescentie nu wel of niet de oorzaak van kanker is. Bij muizen werd de vernietiging van senescente cellen experimenteel op gang gebracht om het effect op de levensduur te observeren, en gelukkig waren de resultaten duidelijk zichtbaar in de vorm van een langere levensduur.

De invloed van de mens aanpakken:

Een gezond eetpatroon, medicijnen en een natuurlijke levensstijl kunnen het risico op celveroudering verminderen.

8. Uitputting van stamcellen

Ongedifferentieerde cellen die zich voortdurend delen, worden aangeduid als stamcellen. Direct na de bevruchting bestaat het embryo volledig uit stamcellen. Naarmate de foetus langzaam groeit, beginnen de stamcellen zich te differentiëren en te delen, en gaat elke cel zijn specifieke functie vervullen. Bij volwassenen komen stamcellen alleen voor in gebieden waar voortdurende celvernieuwing nodig is (haarfollikels, rode bloedcellen en immuuncellen) of die na verloop van tijd slijten (darm, huid, slijmvliezen en longen). Je stamcellen raken na verloop van tijd uitgeput, wat bijdraagt aan de versnelling van het verouderingsproces.

Het verouderingsproces kan bij organismen worden teruggedraaid door stamcellen in het bloed van mensen en muizen te verjongen. Alleen gezonde stamcellen kunnen zich vermenigvuldigen, wat de weg vrijmaakt voor longevity.

De invloed van de mens aanpakken:

Een aangepast voedingspatroon, minder calorieën eten en geen overgewicht: dat zijn de sleutels om dit kenmerk van het ouder worden tegen te gaan.

9. Wisseling in de communicatie tussen cellen

Het is essentieel dat verschillende weefsels en cellen op een gecoördineerde manier samenwerken om het lichaam goed te laten functioneren. De signaalmoleculen reizen via de bloedbaan naar andere cellen om met ze te communiceren.

De profileringssystemen van de cel-tot-celcommunicatie worden beïnvloed door signaalbiomarkers, waaronder “ontstekingsmarkers”. Een normale ontsteking kan het immuunsysteem ertoe aanzetten het beschadigde gebied te herstellen, maar wanneer deze markers langdurig en continu in een bepaald gebied aanwezig blijven, kan dit schade toebrengen aan de cellen van het immuunsysteem.

De invloed van de mens aanpakken:

Caloriebeperking en parabiosis – het samenvoegen van de bloedsomloop van twee verschillende individuen – kunnen de weg vrijmaken voor onverstoorde intercellulaire communicatie. Dit kenmerk van veroudering hangt sterk samen met andere kenmerken van veroudering, dus om dit aan te pakken, kun je beter kijken naar behandelingen voor die andere kenmerken.