Wist je dat je darmen en je hersenen voortdurend met elkaar communiceren?
Deze verbinding reikt veel verder dan alleen de spijsvertering. Onderzoek wijst er nu op dat de darmen invloed kunnen hebben op cognitieve functies, je stemming, hoe je op stress reageert en zelfs hoe je hersenen in de loop van de tijd verouderen.

Dit communicatienetwerk staat bekend als de darm-hersen-as. Het verbindt de darmen, de hersenen, het immuunsysteem, hormonen, het zenuwstelsel en het darmmicrobioom via een complex, wederzijds signaalsysteem.

Onderzoek naar de hersen-darm-as blijft aantonen dat veranderingen in de darmflora verband lijken te houden met ontstekingen, de signaaloverdracht van neurotransmitters, cognitieve functies en geestelijke gezondheid.

Hoewel de wetenschap zich nog steeds ontwikkelt, wordt één ding steeds duidelijker: het ondersteunen van de darmgezondheid kan ook de gezondheid van de hersenen ten goede komen. Lees verder in deze blog voor meer informatie.

Wat is de darm-hersen-as?

De darm-hersen-as is het systeem waarmee het maag-darmkanaal en de hersenen in twee richtingen met elkaar communiceren.

Bij dit mechanisme van de darm-hersen-as werken verschillende systemen samen:

• Het zenuwstelsel
• Het immuunsysteem
• Hormonen
• Metabolieten die door darmbacteriën worden geproduceerd

Een van de belangrijkste routes is de verbinding tussen de darmen en de hersenen via de nervus vagus. De nervus vagus fungeert als een directe communicatieroute tussen de darmen en de hersenen. Via deze verbinding tussen darmen en hersenen via de nervus vagus kunnen signalen uit het spijsverteringsstelsel invloed hebben op stressreacties, je stemming, ontstekingen en je cognitieve functies.

Ook het darmmicrobioom speelt een centrale rol. Triljoenen bacteriën in de darmen produceren signaalstoffen die het zenuwstelsel en het immuunsysteem kunnen beïnvloeden.

Gerelateerd: Hoe voeding het microbioom en de spijsvertering beïnvloedt

Wetenschappers zijn vooral geïnteresseerd in verschillende biomarkers van de darm-hersen-as, waaronder ontstekingsmarkers, de samenstelling van het microbioom, de activiteit van de nervus vagus en microbiële metabolieten, die mogelijk een verklaring kunnen bieden voor veranderingen in de cognitieve en neurologische gezondheid.

De darmen staan ook in nauw verband met de aanmaak van serotonine. Serotonine is een neurotransmitter die helpt bij het reguleren van je stemming, slaap, eetlust, stressreacties en spijsvertering. Hoewel serotonine vaak met de hersenen wordt geassocieerd, wordt het grootste deel ervan eigenlijk in de darmen aangemaakt. Dit is een van de redenen waarom de serotoninesignalering in de darm-hersen-as zo’n populair onderzoeksgebied is geworden.

Darmgezondheid en cognitieve achteruitgang

Steeds meer onderzoeken kijken naar de manier waarop veranderingen in het darmmicrobioom een rol kunnen spelen bij het geheugen, dementie en de darm-hersen-as in het onderzoek naar de ziekte van Alzheimer.

In een studie uit 2026 in Nature werd onderzocht of een verouderd microbioom een directe invloed kan hebben op het geheugen. De onderzoekers brachten darmflora van oude muizen over naar jonge muizen. Nadat ze het verouderde microbioom hadden gekregen, ontwikkelden de jonge muizen geheugenproblemen die vergelijkbaar waren met die bij oudere dieren.

De onderzoekers constateerden hogere concentraties van een bacterie die Parabacteroides goldsteinii heet. Dit leek de ontstekingsreacties in de darmen te versterken en de communicatie via de nervus vagus te verstoren. Ze zagen ook een verminderde activiteit in de hippocampus, een hersengebied dat een belangrijke rol speelt bij het vormen van herinneringen.

Toen de onderzoekers de activiteit van de nervus vagus bij oudere muizen stimuleerden, verbeterde hun geheugen.

Dit betekent niet dat hetzelfde effect bij mensen is aangetoond. Maar het geeft wel een duidelijker beeld van hoe het microbioom, ontstekingen, de nervus vagus en cognitieve veroudering mogelijk met elkaar verband houden.

Onderzoek bij mensen wijst in dezelfde richting. In een systematische review uit 2026 werd gekeken naar volwassenen boven de 45 met cognitieve stoornissen of een verhoogd risico op dementie. Uit de review bleek dat strategieën gericht op het microbioom, zoals aanpassingen in het voedingspatroon, probiotica en fecale microbioomtransplantatie, de meest veelbelovende resultaten opleverden bij mensen met beginnende cognitieve achteruitgang. Er werden verbeteringen waargenomen op het gebied van het geheugen, de uitvoerende functies en de algehele cognitieve vaardigheden.

Koffie, polyfenolen en de darm-hersen-as

Koffie zou ook een rol kunnen spelen in het verband tussen darmen en hersenen. Uit een onderzoek uit 2026 in Nature Communications bleek dat regelmatige koffieconsumptie het darmmicrobioom, microbiële metabolieten en verschillende markers die verband houden met cognitie, stemming en stressregulatie beïnvloedt.

De onderzoekers vergeleken mensen die matig koffie drinken met mensen die helemaal geen koffie drinken, en volgden de koffiedrinkers vervolgens gedurende een korte periode zonder koffie, voordat ze hen weer cafeïnehoudende of cafeïnevrije koffie lieten drinken.

Interessant genoeg deden zich na zowel cafeïnehoudende als cafeïnevrije koffie enkele veranderingen in het microbioom voor. Dit wijst erop dat polyfenolen in koffie – en niet alleen cafeïne – mogelijk invloed hebben op de signaaloverdracht tussen darmen en hersenen en op de communicatie tussen het microbioom en het zenuwstelsel.

Uit het onderzoek kwamen ook veranderingen naar voren in metabolieten die verband houden met de activiteit van neurotransmitters en stressreacties, waaronder signaalroutes die verband houden met serotonine- en GABA-signalering.

Dit bewijst niet dat koffie de gezondheid van de hersenen direct verbetert of cognitieve achteruitgang voorkomt. Maar het sluit wel aan bij een groeiend aantal recente onderzoeken naar de darm-hersen-as, die suggereren dat stoffen uit onze dagelijkse voeding het microbioom kunnen beïnvloeden op manieren die van invloed zijn op cognitie, ontstekingen, stemming en gezond ouder worden.

Darmgezondheid en neurologische aandoeningen

De relatie tussen het microbioom en het zenuwstelsel wordt momenteel onderzocht bij verschillende neurologische aandoeningen.

Uit neurologisch onderzoek blijkt dat er mogelijk een verband bestaat tussen een verstoorde balans in het microbioom en ontstekingen, immuunactiviteit, oxidatieve stress en de communicatie tussen de darmen en de hersenen.

In onderzoek naar de ziekte van Parkinson vanuit het perspectief van de darm-hersen-as hebben wetenschappers verschillen in het microbioom vastgesteld bij mensen met Parkinson in vergelijking met gezonde proefpersonen. Sommige onderzoekers denken dat deze veranderingen van invloed kunnen zijn op neuro-ontsteking en de aggregatie van alfa-synucleïne.

Onderzoek naar het verband tussen de darm-hersen-as en multiple sclerose heeft ook aangetoond dat patiënten met MS een veranderd profiel van de darmflora hebben. Experimentele studies wijzen erop dat metabolieten van micro-organismen een rol lijken te spelen bij de immuunreacties die bij de ziekte betrokken zijn.

Het onderzoek naar de darm-hersen-as bij de ziekte van Alzheimer blijft zich uitbreiden, nu onderzoekers nagaan of microbiële metabolieten, chronische ontstekingen en darmdoorlaatbaarheid mogelijk bijdragen aan de neurodegeneratieve processen die met de ziekte van Alzheimer gepaard gaan.

Migraine is een ander aandachtsgebied. Uit recent onderzoek blijkt dat bij het verband tussen migraine en de darm-hersen-as mogelijk een rol wordt gespeeld door ontstekingscytokines, serotoninesignalering en metabolieten afkomstig uit het microbioom.

Uit de huidige wetenschappelijke gegevens blijkt niet dat darmstoornissen neurologische aandoeningen veroorzaken. Er zijn echter steeds meer aanwijzingen dat het darmmicrobioom van invloed kan zijn op het ziekteverloop, ontstekingen en de ernst van de symptomen.

Darmgezondheid en geestelijke gezondheid

De relatie tussen de darm-hersen-as en de geestelijke gezondheid is de afgelopen tien jaar een belangrijk onderzoeksgebied geworden.

De communicatie tussen de darmen, het immuunsysteem, het zenuwstelsel en de hersenen werkt in twee richtingen. Stress kan invloed hebben op de darmen, en veranderingen in de darmen kunnen weer van invloed zijn op je stemming en emotionele welzijn.

Een onderzoek suggereert dat ontstekingen een mogelijke verklaring zijn. Chronische stress kan het microbioom veranderen, de darmbarrière verzwakken en ontstekingsprocessen in gang zetten die invloed hebben op de hersenen.

Onderzoek naar de darm-hersen-as bij depressie wijst erop dat mensen met een depressie vaak een andere samenstelling van hun darmmicrobioom hebben dan gezonde mensen.

Ook wordt er uitgebreid onderzoek gedaan naar angst in verband met de darm-hersen-as. Onderzoek wijst erop dat darmbacteriën invloed kunnen hebben op de reactie op stress, de regulering van cortisol en de signaaloverdracht via neurotransmitters. Daarom is het verband tussen de darm en de hersenen en angst een belangrijk onderwerp geworden, zowel in de neurowetenschap als in de psychiatrie die zich bezighoudt met de darm-hersen-as.

Het onderzoek naar de darm-hersen-as bij autisme is de afgelopen jaren ook uitgebreid. Sommige mensen met een autismespectrumstoornis vertonen een veranderde samenstelling van het microbioom en meer maag- en darmklachten. Wetenschappers onderzoeken nu of de communicatie tussen de darmen en de hersenen invloed kan hebben op symptomen die verband houden met autisme. Het verband tussen de darmen en de hersenen bij autisme is nog steeds complex en wordt nog niet helemaal begrepen.

Onderzoekers kijken ook naar mogelijke verbanden tussen de darm-hersen-as, bipolaire stoornis en ontstekingen of stofwisselingsprocessen, hoewel het bewijs hiervoor nog beperkt en tegenstrijdig is.

Het huidige bewijs ondersteunt niet de simplistische bewering dat probiotica of voeding alleen psychische aandoeningen kunnen behandelen. Het verband is veel complexer en heeft te maken met ontstekingen, de stofwisseling, stressfysiologie, immuunsignalering, het microbioom en het zenuwstelsel.

Je darm-hersen-as ondersteunen

Je hebt niet alle aspecten van je microbioom in de hand. Maar dagelijkse gewoontes kunnen bijdragen aan een gezonder darmmilieu en een betere communicatie tussen de darmen en de hersenen.

Eet meer vezelrijke voedingsmiddelen

Vezels vormen voeding voor nuttige darmbacteriën. Deze bacteriën produceren korte-keten vetzuren die de darmbarrière, het immuunsysteem en de communicatie tussen darmen en hersenen ondersteunen.

Een gevarieerd dieet met groenten, bessen, peulvruchten, noten, zaden en onbewerkte voedingsmiddelen is een goed begin en kan op termijn helpen om de spijsverterings-hersen-as te optimaliseren.

Zorg dat je gefermenteerde en polyfenolrijke voedingsmiddelen eet

Gefermenteerde voedingsmiddelen kunnen de diversiteit van het microbioom vergroten en helpen ontstekingsmarkers te verminderen.

Voedingsmiddelen die rijk zijn aan polyfenolen, zoals bessen, cacao, olijfolie, groene thee en koffie, kunnen ook de microbiële diversiteit en de regulering van oxidatieve stress ondersteunen.

Gerelateerd: Probiotica en prebiotica – hoe ze longevity .

Geef prioriteit aan slaap, beweging en een evenwichtige stressbalans

Slecht slapen, chronische stress en te weinig beweging kunnen een negatieve invloed hebben op zowel het microbioom als de gezondheid van de hersenen.

Regelmatige lichaamsbeweging, tijd in de buitenlucht, een goede nachtrust en stressbeheersing kunnen allemaal bijdragen aan een gezondere communicatie tussen darmen en hersenen.

Meer over deze onderwerpen vind je hier:

• Slaap voor longevity
• Hoe stress en cortisol veroudering beïnvloeden
• Oefeningen voor longevity

Hoe zit het met supplementen?

Het onderzoek naar vitamines en supplementen in verband met de darm-hersen-as blijft toenemen. Vezels, polyfenolen, omega-3-vetzuren, probiotica en gefermenteerde stoffen worden allemaal onderzocht op hun mogelijke rol in de signaaloverdracht tussen darmen en hersenen.

Er is ook steeds meer belangstelling voor supplementen die de darm-hersen-as bij kinderen ondersteunen, hoewel er nog meer onderzoek nodig is voordat er duidelijke conclusies voor kinderen kunnen worden getrokken.

Als je meer wilt weten over hoe de darmgezondheid verandert naarmate je ouder wordt, lees dan ons artikel over darmgezondheid en ouder worden.

Voor wie gezond ouder worden en een evenwichtige oxidatieve balans wil ondersteunen: onze liposomale resveratrol- en quercetinesupplementen bevatten polyfenolen waar steeds meer onderzoek naar wordt gedaan in verband met het microbioom, de darmgezondheid en longevity.

Bekijk hier alle Purovitalis longevity .