Aspartaam en gezondheid: onderzoeksinzichten en perspectieven op een lang leven

Wat is aspartaam?

Voordat we beginnen, is het handig om eens nader te bekijken wat aspartaam eigenlijk is en waarom het zo veel wordt gebruikt.

Aspartaam is een caloriearme, heel krachtige kunstmatige zoetstof die zo’n 200 keer zoeter is dan suiker, waardoor je er maar heel weinig van nodig hebt. In zijn zuivere vorm is het een wit, reukloos poeder.

In Europa is aspartaam toegelaten als toevoeging in eten en moet het op etiketten staan, of bij naam of met het E-nummer, E 951. Het zit vaak in suikervrije frisdranken, kauwgom, magere yoghurt en desserts, suikervrije snoepjes en zoetstoffen voor op tafel – vaak om het suiker- en caloriegehalte te verlagen.

Aspartaam is al jaren toegestaan na veiligheidsonderzoek beoordelingen, en het is in 2013 opnieuw volledig beoordeeld door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid.

Aspartaam in recent onderzoek

De belangstelling voor aspartaam is weer toegenomen na nieuwe onderzoek openbaar gedeeld door Harvard-professor en longevity-onderzoeker dr. David Sinclair. In een bericht op X, wees hij op een recent gepubliceerd onderzoek waaruit blijkt dat aspartaam mogelijk een invloed heeft op biologische processen die verband houden met diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.

Het onderzoek is gebaseerd op computermodellen in plaats van op experimenten met levende organismen. Met simulaties stellen de auteurs een sterke en stabiele binding voor tussen aspartaam en PGC-1α, een regulator die een rol speelt bij spierfunctie, ontstekingen en insulinegevoeligheid. De onderzoekers omschrijven deze bevindingen als hypothesen die nog verder moeten worden getest in laboratorium- en menselijke studies.

Wat blijkt uit de belangrijkste onderzoeken?

Om de nieuwe modelstudie in de juiste context te plaatsen, verwees Sinclair ook naar twee eerdere publicaties.

De ene is een mechanistische onderzoek gepubliceerd in Celmetabolisme in 2025. Dit onderzoek keek naar hoe de inname van aspartaam de hormoon- en ontstekingsprocessen in proefmodellen kan beïnvloeden. De onderzoekers beschrijven een reeks gebeurtenissen waarbij de inname van aspartaam de signaalwegen die verband houden met de zoete smaak beïnvloedt, de afgifte van insuline verhoogt en leidt tot veranderingen in de bekleding van de bloedvaten. Een signaalmolecuul genaamd CX3CL1 speelt een centrale rol in dit proces door immuuncellen naar de vaatwand te trekken. Toen deze route in het model werd verstoord, was het waargenomen effect op de ontwikkeling van plaque niet meer aanwezig.

Deze bevindingen komen uit diermodellen en kunnen niet rechtstreeks op mensen worden toegepast. Ze wijzen echter wel op biologisch aannemelijke mechanismen die relevant kunnen zijn voor verder onderzoek.

De tweede onderzoek is een grootschalig observationeel onderzoek onder mensen, gepubliceerd in The BMJ in 2022, op basis van gegevens uit het Franse NutriNet-Santé-cohort. Meer dan 100.000 volwassenen gaven herhaaldelijk aan wat ze aten, waardoor onderzoekers de consumptie van kunstmatige zoetstoffen in de loop van de tijd konden inschatten. Een hogere totale inname van kunstmatige zoetstoffen ging gepaard met een hoger risico op hart- en vaatziekten. In de analyses werd ook gekeken naar specifieke zoetstoffen, waaronder aspartaam, en bleek dat de verbanden varieerden, afhankelijk van de uitkomst.

Zoals bij alle observationele onderzoeken kunnen deze bevindingen geen oorzakelijk verband aantonen. Levensstijlfactoren, de onderliggende gezondheidstoestand en de redenen waarom mensen überhaupt voor zoetstoffen kiezen, kunnen de resultaten beïnvloeden.

Wat zeggen overheidsinstanties over kunstmatige zoetstoffen en aspartaam?

Op basis van de hierboven besproken bevindingen – en de manier waarop “suikervrije” producten vaak aan consumenten worden gepresenteerd – kan het nuttig zijn om even een stapje terug te doen en te kijken wat internationale gezondheidsinstanties eigenlijk zeggen over aspartaam en suikervrije zoetstoffen in het algemeen. De EFSA in Europa legt de nadruk op veiligheid binnen een bepaalde inname, terwijl de WHO-richtlijnen uit 2023 ingaan op de vraag of suikervrije zoetstoffen moeten worden gebruikt als strategie voor de volksgezondheid om het gewicht onder controle te houden en de gezondheid op de lange termijn te bevorderen.

Europese Autoriteit voor voedselveiligheid — EFSA

De EFSA’s beoordeling legt de nadruk op veiligheid. Aspartaam wordt als veilig beschouwd voor de algemene bevolking, mits het binnen de vastgestelde aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) wordt geconsumeerd, die is vastgesteld op 40 mg per kg lichaamsgewicht per dag. Dit conclusie Dit werd opnieuw bevestigd na de volledige herbeoordeling van aspartaam door de EFSA in 2013.

Wereldgezondheidsorganisatie — WHO

De WHO kijkt hiernaar vanuit het perspectief van de volksgezondheid. In 2023 heeft de WHO een nieuwe richtlijn waarin wordt afgeraden om suikervrije zoetstoffen te gebruiken als strategie om op gewicht te blijven of om het risico op voedingsgerelateerde niet-overdraagbare ziekten te verlagen. De richtlijn was gebaseerd op een systematische recensie in opdracht van de WHO, waarin bewijs uit zowel gerandomiseerde onderzoeken als observationele studies werd onderzocht. De conclusie was dat het bewijs in zijn geheel geen duidelijk voordeel op lange termijn aantoont voor het gewicht of de gezondheidsresultaten.

Waarom wordt er nog steeds over kunstmatige zoetstoffen gediscussieerd?

Kunstmatige zoetstoffen worden vaak verkocht als een gezonder alternatief voor suiker, vooral in producten met het label “suikervrij” of “zero”. Tegenwoordig zitten ze ook in allerlei alledaagse supermarktproducten – wat betekent dat ze onderdeel kunnen worden van het normale eetpatroon van zowel volwassenen als kinderen. Tegelijkertijd brengen overheidsinstanties verschillende standpunten naar voren: de EFSA richt zich op de veiligheid binnen een bepaalde innamelimiet, en die limiet is zo hoog dat die voor een gemiddelde volwassene, afhankelijk van het product en het lichaamsgewicht, ongeveer overeenkomt met zo’n 15 tot 20 blikjes light frisdrank per dag. De WHO bekijkt juist of het gebruik van suikervrije zoetstoffen op de lange termijn zinvol is voor de volksgezondheid. Als daar nieuwe experimentele en observationele studies bijkomen – en figuren als David Sinclair die bevindingen in de publieke discussie brengen – wordt het makkelijker te begrijpen waarom dit onderwerp nog steeds vragen oproept en discussies aanwakkert in kringen rond gezondheid en longevity.

Een genuanceerder perspectief voor de toekomst

Over het algemeen is het beeld nog steeds in ontwikkeling. De EFSA beschouwt aspartaam als veilig binnen de huidige innamelimieten, terwijl de richtlijn van de WHO uit 2023 een voorzichtiger standpunt inneemt over het gebruik van kunstmatige zoetstoffen als middel voor gewichtsbeheersing op de lange termijn en de algehele gezondheid. Tegelijkertijd zorgen nieuwere mechanistische studies, vaak gebaseerd op diermodellen, samen met grote observationele studies bij mensen, voor meer nuance en roepen ze vragen op die verder gaan dan alleen het caloriegehalte.

Op dit moment is de meest logische conclusie dat de discussie rond aspartaam zelden een simpele ja-of-nee-kwestie is. Het gaat meer om de context en het gebruik: hoe vaak het in je voeding voorkomt, in welke producten, en wat regelmatige consumptie op de lange termijn kan betekenen. Toekomstig onderzoek, met name goed opgezette studies bij mensen, is essentieel om duidelijkheid te krijgen of de huidige aanbevelingen nog steeds gepast zijn of moeten worden aangepast naarmate er meer bewijs beschikbaar komt.