Aspartaam ​​en gezondheid: onderzoeksresultaten en perspectieven op een lang leven

Aspartaam ​​wordt al tientallen jaren als zoetstof gebruikt en is te vinden in alles, van suikervrije frisdranken tot kauwgom en desserts. Voor veel mensen is het een vast alternatief voor suiker geworden, vooral in producten die gericht zijn op gewichtsbeheersing of een lagere calorie-inname. Tegelijkertijd is aspartaam ​​al lange tijd onderwerp van wetenschappelijk debat, met voortdurend onderzoek naar vragen over metabolisme, bloedsuikerregulatie en mogelijke gezondheidseffecten op de lange termijn.

In deze blog bekijken we nieuw onderzoek dat probeert te verklaren hoe aspartaam ​​het lichaam op moleculair niveau kan beïnvloeden – en waarom dat van belang kan zijn voor de hart- en vaatziekten.

Wat is aspartaam?

Voordat we beginnen, is het nuttig om eens nader te bekijken wat aspartaam ​​precies is en waarom het zo veelvuldig wordt gebruikt.

Aspartaam ​​is een caloriearme, zeer intense kunstmatige zoetstof die ongeveer 200 keer zoeter is dan suiker, waardoor er maar kleine hoeveelheden nodig zijn. In pure vorm is het een wit, geurloos poeder.

In Europa is aspartaam ​​toegestaan ​​als voedingsadditief en moet het op etiketten vermeld staan, hetzij met de naam, hetzij met het E-nummer E 951. Het wordt veelvuldig gebruikt in suikervrije frisdranken, kauwgom, magere yoghurt en desserts, suikervrije snoepjes en tafelzoetstoffen – vaak om het suiker- en caloriegehalte te verlagen.

Aspartaam ​​is na veiligheidsbeoordelingen al vele jaren toegestaan ​​en is in 2013 volledig opnieuw geëvalueerd door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA).

Aspartaam ​​in recent onderzoek

De belangstelling voor aspartaam ​​is opnieuw toegenomen na nieuw onderzoek dat openbaar is gemaakt door Harvard-professor en onderzoeker naar een lang leven, dr. David Sinclair. In een bericht op X benadrukte hij een recent gepubliceerde studie die suggereert dat aspartaam ​​mogelijk een wisselwerking heeft met biologische processen die verband houden met diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.

De studie is gebaseerd op computermodellen in plaats van experimenten met levende organismen. Aan de hand van simulaties stellen de auteurs een sterke en stabiele binding voor tussen aspartaam ​​en PGC-1α, een regulator die betrokken is bij spierfunctie, ontsteking en insulinegevoeligheid. De onderzoekers beschrijven deze bevindingen als hypothesen die verder moeten worden getest in laboratorium- en humane studies.

Wat laten de belangrijkste onderzoeken zien?

Om de nieuwe modelstudie in de juiste context te plaatsen, verwees Sinclair ook naar twee eerdere publicaties.

Een van de onderzoeken is een mechanistische studie die in 2025 in Cell Metabolism werd gepubliceerd. Deze studie onderzocht hoe de inname van aspartaam ​​hormonale en inflammatoire processen in experimentele modellen kan beïnvloeden. De onderzoekers beschrijven een opeenvolging van gebeurtenissen waarbij de inname van aspartaam ​​de signalering die verband houdt met de zoete smaak beïnvloedt, de insulineafgifte verhoogt en leidt tot veranderingen in de binnenwand van de bloedvaten. Een signaalmolecuul genaamd CX3CL1 speelt een centrale rol in dit proces door immuuncellen naar de vaatwand te lokken. Toen dit proces in het model werd verstoord, verdween het waargenomen effect op de plaquevorming.

Deze bevindingen zijn afkomstig uit diermodellen en kunnen niet rechtstreeks op mensen worden toegepast. Ze suggereren echter wel biologisch plausibele mechanismen die relevant kunnen zijn voor verder onderzoek.

De tweede studie is een grootschalige observationele studie onder mensen, gepubliceerd in The BMJ in 2022, gebaseerd op gegevens van het Franse NutriNet-Santé-cohort. Meer dan 100.000 volwassenen rapporteerden herhaaldelijk hun voedingsinname, waardoor onderzoekers de consumptie van kunstmatige zoetstoffen in de loop van de tijd konden schatten. Een hogere inname van kunstmatige zoetstoffen in het algemeen werd geassocieerd met een hoger risico op hart- en vaatziekten. De analyses keken ook naar specifieke zoetstoffen, waaronder aspartaam, en toonden aan dat de verbanden varieerden afhankelijk van de uitkomst.

Zoals bij alle observationele studies kunnen deze bevindingen geen oorzaak-gevolgrelatie aantonen. Leefstijlfactoren, de onderliggende gezondheidstoestand en de redenen waarom mensen überhaupt voor zoetstoffen kiezen, kunnen de resultaten beïnvloeden.

Wat zeggen de overheidsinstanties over kunstmatige zoetstoffen en aspartaam?

Op basis van de bovenstaande bevindingen – en de manier waarop ‘suikervrije’ producten vaak aan consumenten worden gepresenteerd – kan het nuttig zijn om eens te kijken naar wat internationale gezondheidsautoriteiten daadwerkelijk zeggen over aspartaam ​​en niet-suikerzoetstoffen in bredere zin. De communicatie van EFSA in Europa richt zich op de veiligheid binnen een bepaald innameniveau, terwijl de richtlijnen van de WHO uit 2023 zich richten op de vraag of niet-suikerzoetstoffen moeten worden gebruikt als onderdeel van een volksgezondheidsstrategie voor gewichtsbeheersing en gezondheidsresultaten op de lange termijn.

Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid — EFSA

De beoordeling van EFSA richt zich op de veiligheid. Aspartaam ​​wordt als veilig beschouwd voor de algemene bevolking wanneer het binnen de vastgestelde aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) wordt geconsumeerd, die is vastgesteld op 40 mg per kg lichaamsgewicht per dag. Deze conclusie werd bevestigd na de volledige herbeoordeling van aspartaam ​​door EFSA in 2013.

Wereldgezondheidsorganisatie — WHO

De WHO benadert het onderwerp vanuit een volksgezondheidsperspectief. In 2023 publiceerde de WHO een nieuwe richtlijn waarin het gebruik van niet-suikerhoudende zoetstoffen als strategie voor gewichtsbeheersing of voor het verminderen van het risico op aan voeding gerelateerde niet-overdraagbare ziekten werd afgeraden. De richtlijn was gebaseerd op een systematische review in opdracht van de WHO, waarin bewijs uit zowel gerandomiseerde studies als observationele studies werd onderzocht. De conclusie was dat het beschikbare bewijs geen duidelijk voordeel op lange termijn aantoont voor gewicht of gezondheidsresultaten.

Waarom wordt er nog steeds over kunstmatige zoetstoffen gediscussieerd?

Kunstmatige zoetstoffen worden vaak aangeprezen als een gezonder alternatief voor suiker, vooral in producten met het label 'suikervrij' of 'nul'. Tegenwoordig zijn ze ook te vinden in een breed scala aan alledaagse supermarktproducten, waardoor ze deel kunnen uitmaken van het dagelijkse voedingspatroon van zowel volwassenen als kinderen. Tegelijkertijd communiceren overheidsinstanties vanuit verschillende invalshoeken: de EFSA richt zich op de veiligheid binnen een vastgestelde innamelimiet, en die limiet is zo hoog dat deze ruwweg kan overeenkomen met wel 15-20 blikjes light frisdrank per dag voor een gemiddelde volwassene, afhankelijk van het product en het lichaamsgewicht. De WHO daarentegen beoordeelt of het gebruik van niet-suikerzoetstoffen zinvol is vanuit een langetermijnperspectief voor de volksgezondheid. Wanneer nieuwe experimentele en observationele studies aan het beeld worden toegevoegd – en wanneer personen zoals David Sinclair deze bevindingen in het publieke debat brengen – wordt het gemakkelijker te begrijpen waarom het onderwerp vragen blijft oproepen en discussie blijft aanwakkeren in kringen die zich bezighouden met gezondheid en een lang leven.

Een meer genuanceerd perspectief voor de toekomst

Over het algemeen is het beeld nog steeds in ontwikkeling. EFSA acht aspartaam ​​veilig binnen de huidige innamelimieten, terwijl de WHO-richtlijn van 2023 een voorzichtiger standpunt inneemt ten aanzien van het gebruik van kunstmatige zoetstoffen als hulpmiddel voor gewichtsbeheersing op de lange termijn en de algehele gezondheid. Tegelijkertijd blijven nieuwe mechanistische studies, vaak gebaseerd op diermodellen, samen met grootschalige observationele studies bij mensen, nuances toevoegen en vragen oproepen die verder gaan dan alleen het caloriegehalte.

De meest logische conclusie is dat de discussie over aspartaam ​​zelden een simpele ja-of-nee-kwestie is. Het gaat meer om de context en het gebruik: hoe vaak het in de voeding voorkomt, in welke producten en wat regelmatige consumptie op de lange termijn kan betekenen. Toekomstig onderzoek, met name goed opgezette studies met menselijke proefpersonen, is essentieel om te verduidelijken of de huidige aanbevelingen nog steeds passend zijn of moeten worden bijgesteld naarmate er meer bewijsmateriaal beschikbaar komt.