Onderzoek: Sociale contacten en het risico op overlijden bij ouderen

Als we het hebben over gezond ouder worden en longevity, gaat het vaak over voeding, bewegen en biologische processen. Maar de laatste tijd wijst onderzoek steeds meer uit dat sociale dingen een veel grotere rol spelen in gezondheid dan we dachten.

Een recent systematisch overzicht en meta-analyse, gepubliceerd in Aging Clinical and Experimental Research, verzamelt bewijs uit allerlei onderzoeken die kijken naar het verband tussen sociale contacten en sterfte bij ouderen.

Lees de blog om te ontdekken hoe, volgens dit onderzoek, alleen wonen, eenzaamheid en sociaal isolement van invloed kunnen zijn op longevity gezondheid op de lange termijn.

Overzicht van het onderzoek

Dit artikel is gebaseerd op een groot systematisch overzicht en meta-analyse die in 2024 in Aging Clinical and Experimental Research is gepubliceerd. Het onderzoek brengt bewijs samen uit 86 prospectieve observationele studies die kijken naar hoe verschillende vormen van sociale contacten verband houden met het sterfterisico bij ouderen.

In plaats van zich te concentreren op één sociale factor, wilden de onderzoekers drie verwante maar verschillende aspecten van het sociale leven bekijken: alleen wonen, eenzaamheid en sociaal isolement.

Deze dingen worden vaak samen genoemd in onderzoek en publieke discussies, maar het onderzoek laat zien dat ze verschillende kanten van sociale ervaringen laten zien en longevity verschillende manieren invloed kunnen hebben op gezondheid en longevity .

De onderzoeken die meededen, volgden oudere volwassenen een tijdje en keken naar sterfte door alle oorzaken en naar sterfte door specifieke oorzaken, zoals hart- en vaatziekten. Door gegevens van verschillende groepen mensen, landen en meetmethoden samen te voegen, wilde de meta-analyse duidelijk maken hoe elke sociale factor op zichzelf invloed heeft op longevity je ouder wordt.

Om de resultaten van het onderzoek te snappen, is het belangrijk om deze drie begrippen goed uit elkaar te houden.

Alleen wonen

Alleen wonen heeft te maken met hoe iemand woont en is een manier om te kijken naar hoe mensen in een groep leven. Het laat zien of iemand alleen woont of met anderen, zonder dat het iets zegt over hoe sociaal iemand is of hoe hij zich voelt.

Het onderzoek laat zien dat alleen wonen niet altijd betekent dat je sociaal geïsoleerd bent. Veel ouderen die alleen wonen, blijven sociaal actief en hebben genoeg contacten, terwijl anderen die samenwonen misschien toch niet genoeg sociale steun krijgen.

Eenzaamheid

Eenzaamheid is een gevoel dat je hebt als je je sociaal een beetje verwaarloosd voelt. Het gaat erom hoe je je sociale contacten ziet, niet om hoeveel mensen je kent.

In deze studie wordt eenzaamheid gezien als een emotie die kan optreden, ongeacht hoe je woont of hoe groot je sociale netwerk is. Dit helpt verklaren waarom zelfs mensen die sociaal actief zijn, zich soms eenzaam kunnen voelen.

Sociaal isolement

Sociaal isolement is een manier om te kijken naar hoe vaak je met mensen omgaat en meedoet aan dingen. Het gaat meestal over dingen als hoe groot je sociale kring is, hoe vaak je met mensen praat en of je meedoet aan sociale activiteiten.

In tegenstelling tot eenzaamheid, gaat het bij sociaal isolement niet om hoe mensen zich voelen over hun sociale situatie. Het onderzoek ziet sociaal isolement als iets anders, en zegt dat weinig sociale contacten niet altijd betekenen dat je je eenzaam voelt, maar wel invloed kunnen hebben op je gezondheid.

Waarom het onderscheid tussen deze begrippen belangrijk is

Het onderzoek laat zien dat, hoewel deze drie sociale factoren vaak met elkaar te maken hebben, ze toch verschillende kanten van sociaal welzijn laten zien. Dit verschil is belangrijk als je kijkt naar hoe ze samenhangen met gezondheid en sterfte. Als je ze niet goed uit elkaar houdt, kun je belangrijke details missen over hoe sociale factoren invloed hebben op veroudering en het risico op ziektes.

Wat zegt het onderzoek over sterfte?

Tegen deze achtergrond kijkt het onderzoek naar hoe alleen wonen, eenzaamheid en sociaal isolement later in het leven van invloed zijn. Volgens het onderzoek hebben deze dingen niet allemaal dezelfde gevolgen voor de gezondheid.

Sociaal isolement en sterfte

Sociaal isolement blijkt het sterkst en meest consistent samen te hangen met een hogere sterfte. Uit het onderzoek blijkt dat ouderen met weinig sociale contacten en die niet veel meedoen aan sociale activiteiten een duidelijk hoger risico lopen op zowel sterfte door alle oorzaken als sterfte door hart- en vaatziekten, vergeleken met mensen die meer sociaal betrokken zijn.

Dit verband zie je bij verschillende groepen en meetmethoden, wat erop wijst dat sociaal isolement zelf een risicofactor kan zijn voor vroeger overlijden op oudere leeftijd.

Eenzaamheid en sterfte

Eenzaamheid wordt ook in verband gebracht met een hoger risico op overlijden, hoewel het verband meestal minder sterk is dan bij sociaal isolement. Uit het onderzoek blijkt dat oudere volwassenen die zeggen zich eenzaam te voelen, een hoger risico lopen op overlijden door alle oorzaken, en in sommige analyses ook een hoger risico op overlijden door hart- en vaatziekten.

Hoe sterk dit verband is, verschilt nogal per onderzoek. Volgens de onderzoekers kan dit verschil te maken hebben met hoe eenzaamheid wordt gemeten en hoe het wordt ervaren in verschillende situaties. Over het algemeen laten de resultaten zien dat hoe iemand eenzaamheid ervaart, invloed heeft op hoe lang iemand leeft.

Alleen wonen en sterfte

Alleen wonen wordt ook in verband gebracht met een hoger risico op overlijden, maar het verband is minder sterk dan bij sociaal isolement en eenzaamheid. Uit het onderzoek blijkt dat alleen wonen op zichzelf geen sterke of consistente indicator is voor een hoger sterfterisico.

De schrijvers zeggen dat hoe je woont niet altijd laat zien hoe sociaal je bent. Veel ouderen die alleen wonen, blijven sociaal actief, terwijl anderen die samenwonen zich toch eenzaam of geïsoleerd kunnen voelen.

Consistentie en verschillen tussen studies

Een belangrijke bevinding van het onderzoek is dat de verbanden tussen sociale factoren en sterfte in verschillende landen, culturen en meetmethoden worden waargenomen. Dit versterkt het bewijs dat sociale verbondenheid in allerlei situaties verband houdt met de overlevingskansen van ouderen.

Tegelijkertijd merken de auteurs op dat er best veel verschillen zijn tussen de studies. Die verschillen hebben te maken met hoe sociale factoren worden gemeten, hoe lang deelnemers worden gevolgd en voor welke gezondheidsgerelateerde factoren wordt gecorrigeerd. Ondanks die verschillen blijft de algemene strekking van de bevindingen hetzelfde.

Wat zegt het onderzoek?

Het onderzoek geeft een meer genuanceerd beeld van hoe sociale relaties je gezondheid op latere leeftijd beïnvloeden. Door een duidelijk onderscheid te maken tussen eenzaamheid, sociaal isolement en alleen wonen, laat het onderzoek zien dat deze dingen niet allemaal hetzelfde effect hebben op hoe lang je leeft. Volgens het onderzoek is sociaal isolement de meest consistente risicofactor, terwijl eenzaamheid en alleen wonen een meer wisselende rol spelen.

Tegelijkertijd zeggen de onderzoekers dat er nog steeds behoefte is aan meer inzicht in hoe deze sociale factoren in de loop van de tijd met elkaar omgaan. Een beter begrip van de wisselwerking tussen verschillende vormen van sociale verbondenheid kan belangrijk zijn voor toekomstige inspanningen gericht op het ondersteunen van gezond ouder worden.

Hoe kun je dit in het dagelijks leven aanpakken?

Het onderzoek geeft geen specifieke oplossingen, maar de bevindingen laten zien dat sociale contacten belangrijk zijn voor de gezondheid op oudere leeftijd. In de praktijk betekent dit niet per se dat je veel sociale contacten moet hebben, maar meer dat je bewust moet zijn van zowel de aanwezigheid als de kwaliteit van sociale contacten in het dagelijks leven.

Kleine dingen kunnen een groot verschil maken. Denk aan regelmatig contact houden met familie of vrienden, meedoen aan dingen die je leuk vindt, of simpele routines maken die je helpen om met anderen om te gaan. Maar vergeet niet dat alleen wonen niet per se een probleem is – veel mensen vinden het prima om alleen te zijn, zolang ze maar contact hebben met anderen.

Voor sommigen kan het ook handig zijn om te letten op tekenen van eenzaamheid of sociaal isolement, zowel bij jezelf als bij de mensen om je heen. Contact zoeken, even kijken hoe het gaat of gezelschap bieden kunnen kleine maar betekenisvolle gebaren zijn.

Zoals uit het onderzoek blijkt, zijn sociale relaties niet voor iedereen hetzelfde. In plaats van één universele oplossing is het vooral belangrijk om je bewust te blijven van hoe sociale contacten in je leven passen en hoe ze je algehele welzijn op de lange termijn beïnvloeden.