Leeftijd en vruchtbaarheid bij vrouwen: Reproductieve longevity en gezondheid

De natuurlijke, leeftijdsgebonden afname van de vruchtbaarheid 

Het duidelijkste teken van reproductieve veroudering is de geleidelijke afname van de vruchtbaarheid bij vrouwen. Hoewel de vruchtbaarheid in de twintig en begin dertig over het algemeen stabiel blijft, begint deze na de leeftijd van 35–37 jaar merkbaarder af te nemen. Tegen de tijd dat je 45 bent, komt een natuurlijke bevruchting zelden meer voor, en de menopauze – meestal rond de leeftijd van 50 jaar – markeert het einde van de vruchtbare jaren[3,4].

De vruchtbaarheid bij mannen neemt langzamer af, zonder die scherpe daling die je bij vrouwen ziet. Voor stellen is het belangrijk om deze verschillen te kennen als ze plannen maken om kinderen te krijgen.

De menopauze betekent meer dan alleen het einde van de vruchtbaarheid. Dalende oestrogeen- en progesteronspiegels hebben invloed op de gezondheid van je botten, hart en hersenen, maar ook op je stemming en energieniveau. Omdat de eierstokken sneller verouderen dan de meeste andere organen, kunnen deze veranderingen gezondheidsrisico’s met zich meebrengen tijdens en na de menopauze, waardoor de veroudering van het voortplantingssysteem nauw verband houdt met de gezondheid en longevity van vrouwen op de lange termijn [1,5].

De biologie van de eierstokken en de veroudering van de eierstokken

De eierstokken zijn belangrijk voor de vruchtbaarheid van een vrouw: ze regelen de menstruatiecyclus en maken hormonen aan die nodig zijn voor vruchtbaarheid. Naarmate je ouder wordt, neemt het aantal follikels in de eierstokken – de kleine zakjes met eicellen – af. Minder follikels betekent minder en minder goede eicellen. Daardoor wordt zwanger worden lastiger en neemt de kans op complicaties bij een latere zwangerschap toe [2,4].

De gevolgen van veroudering van de eierstokken

De veroudering van de eierstokken heeft veel meer gevolgen dan alleen voor de vruchtbaarheid — door veranderingen in de hormoonproductie beïnvloedt het allerlei aspecten van de gezondheid van een vrouw.

Symptomen van de perimenopauze

Als de oestrogeen- en progesteronspiegels schommelen, krijgen veel vrouwen last van opvliegers, nachtelijk zweten, onregelmatige cycli en stemmingswisselingen. Deze symptomen kunnen je slaap verstoren, je energie verminderen en je dagelijks welzijn beïnvloeden. Voor sommigen kunnen de emotionele gevolgen, zoals prikkelbaarheid of angst, net zo lastig zijn als het lichamelijke ongemak.

Afname van de botdichtheid

Oestrogeen speelt een cruciale rol bij het behoud van sterke botten. Als het oestrogeengehalte tijdens en na de menopauze daalt, versnelt de botafbraak, waardoor het risico op osteoporose en botbreuken toeneemt. Zonder preventieve maatregelen kunnen deze veranderingen je mobiliteit en zelfstandigheid op latere leeftijd flink beïnvloeden.

Risico op hart- en vaatziekten en stofwisselingsziekten

Een lager oestrogeengehalte na de menopauze kan leiden tot veranderingen in het cholesterolgehalte, de gezondheid van de bloedvaten en de insulinegevoeligheid. Dit verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk en diabetes type 2, waardoor het in de jaren na de menopauze extra belangrijk is om je hart- en vaatgezondheid in de gaten te houden.

Risico’s op cognitieve achteruitgang 

Hormonale veranderingen kunnen ook van invloed zijn op de gezondheid van je hersenen. Vrouwen na de menopauze lopen een groter risico op geheugenproblemen, minder mentale scherpte en hersenaandoeningen zoals dementie. Proactieve leefstijl- en gezondheidsstrategieën – zoals regelmatige lichaamsbeweging, evenwichtige voeding en mentale stimulatie – kunnen helpen om je denkvermogen te beschermen[5].

De mechanismen die de achteruitgang van eicellen beïnvloeden

Eicellen, ook wel oöcyten genoemd, zijn de vrouwelijke geslachtscellen. Deze cellen zorgen ervoor dat genetische informatie en eigenschappen worden doorgegeven aan de volgende generatie wanneer ze tijdens de bevruchting samensmelten met de mannelijke zaadcel. Eicellen worden aangemaakt in de eierstokken en vormen een cruciaal onderdeel van het voortplantingsproces.

De belangrijkste moleculaire mechanismen die bijdragen aan de verslechtering van de kwaliteit van de eicellen zijn onder andere:

Chromosomale scheiding 

Naarmate vrouwen ouder worden, begint de structuur in hun eicellen die de chromosomen bij elkaar houdt, zwakker te worden. Dit kan leiden tot de vorming van afwijkende eicellen, een aandoening die bekendstaat als “aneuploïdie van de eicellen”. Dit probleem is een veelvoorkomende oorzaak van moeilijkheden bij het zwanger worden, miskramen en aangeboren afwijkingen. De kans op het produceren van dergelijke afwijkende eicellen is groter bij vrouwen die jonger zijn dan 20 of ouder dan 35 jaar.

Telomeerverkorting

Telomeren beschermen de uiteinden van chromosomen. Het korter worden ervan is een natuurlijk onderdeel van het verouderingsproces in cellen, waaronder eicellen. Kortere telomeren in eicellen worden in verband gebracht met verminderde vruchtbaarheid en een vroegere menopauze. Naarmate de eierstokken ouder worden, draagt het korter worden van de telomeren in eicellen bij aan een afname van het vruchtbaarheidsvermogen[3].

Lees meer over de invloed van telomeerverkorting naarmate we ouder worden: hier

Reactie op DNA-schade en genetische mutaties

Naarmate je ouder wordt, werken de DNA-herstelmechanismen in eicellen minder goed. Dit leidt tot een opeenstapeling van genetische mutaties en een hoger risico op vruchtbaarheidsproblemen, zoals vroegtijdig ovarieel falen (POI). Deze genetische factoren zijn belangrijke indicatoren voor de veroudering van de eierstokken.

DNA-schade beïnvloedt ook ons algehele verouderingsproces. Ontdek alle kenmerken van veroudering hier.

Reactieve zuurstofsoorten (ROS) en oxidatieve stress

Naarmate vrouwen ouder worden, neemt de oxidatieve stress in de eicellen toe. Deze stress kan het DNA en andere celstructuren in de eicellen beschadigen, wat bijdraagt aan een afname van zowel de kwaliteit als het aantal eicellen.

Mitochondriale stoornis

Mitochondriën zijn cruciaal voor de energieproductie in cellen. In eicellen hangt een verstoorde werking van de mitochondriën samen met veroudering. Naarmate vrouwen ouder worden, kunnen veranderingen in de werking van de mitochondriën in hun eicellen leiden tot verminderde vruchtbaarheid en wijzen ze op veroudering van de eierstokken.

Epigenetische invloeden 

Naarmate vrouwen ouder worden, verandert de manier waarop genen in hun eicellen werken. Dit komt door veranderingen in de DNA-methylatie (een proces dat genen aan- of uitzet) en door veranderingen in histonmodificaties (die invloed hebben op hoe strak het DNA is ingepakt). Deze veranderingen kunnen leiden tot een verminderde vruchtbaarheid en zijn tekenen dat de eierstokken ouder worden.

Micro-omgeving van de eierstokken

De omgeving rond de eicellen in de eierstokken beïnvloedt de kwaliteit van de eicellen. Deze omgeving verandert met de leeftijd. Veranderingen in deze omgeving kunnen de veroudering van de eicellen versnellen en tot onvruchtbaarheid leiden[2,4].

De vruchtbaarheid en gezondheid van vrouwen verbeteren

Naarmate de levensverwachting stijgt, wordt het steeds belangrijker om de kloof tussen levensduur en gezonde levensjaren te dichten. Op het gebied van reproductieve gezondheid betekent dit niet alleen dat de vruchtbaarheid waar mogelijk moet worden verlengd, maar ook dat het welzijn van vrouwen na hun vruchtbare jaren moet worden ondersteund.
In het huidige onderzoek wordt gekeken naar:
Voedings- en supplementenstrategieën (bijv. NMN, spermidine) om de gezondheid van de mitochondriën en de kwaliteit van de eicellen te ondersteunen [1,3]
Antioxidanten om oxidatieve stress in eierstokweefsel te verminderen
Hormonale en niet-hormonale behandelingen om menopauzeklachten te verlichten en je gezondheid op de lange termijn te beschermen
Levensstijlfactoren blijven cruciaal: een evenwichtige voeding, regelmatige lichaamsbeweging, niet roken, chronische aandoeningen in een vroeg stadium aanpakken en regelmatige gezondheidscontroles helpen allemaal om je vruchtbaarheid en algehele gezondheid op peil te houden.

Zie ook: Onderzoek suggereert dat spermidine de vruchtbaarheid kan stimuleren